Powstanie Styczniowe: PAMIĘTAMY!

plakat-1501

Powstanie Styczniowe 1863 – 1864 to zbrojne wystąpienie przeciwko Rosji, największe polskie powstanie narodowe. Za jego początek przyjmuje się datę 22 stycznia 1863, tak więc obchodzimy w tym roku 150 rocznicę jego wybuchu.

Przyczyną Powstania był nasilający się rosyjski ucisk narodowy na Polaków. Sam wybuch, został poprzedzony wieloma manifestacjami patriotycznymi na terenie Warszawy, które były krwawo tłumione przez Imperium Rosyjskie i jego wojsko. W okresie tym wśród Polaków, uformowały się dwa przeciwstawne obozy: „czerwonych” – dążących do wybuchu powstania oraz „białych” – przeciwników jakichkolwiek zrywów zbrojnych. Powstanie zostało przyspieszone przez pobór do wojska rosyjskiego ludności polskiej – tzw. „brankę”. Na listach poborowych znaleźli się podejrzani o przynależność do spisku, którzy by uniknąć wcielenia do armii uciekli z miasta. Pod naciskiem radykalnego skrzydła „czerwonych” (Stefan Bobrowski, Zygmunt Padlewski) zdecydowano się na ogłoszenie powstania. Tymczasowy Rząd Narodowy ogłosił manifest powstańczy, wezwał narody polski, litewski i ruski do powstania. Ogłosił manifest i dekrety uwłaszczeniowe. W pierwszych walkach (wzięło udział 6 tys. powstańców, zaatakowano 33* garnizony rosyjskie) powstańcy nie osiągnęli celu. Nie udało się przejąć arsenałów przeciwnika.
Wyznaczony na dyktatora L. Mierosławski zjawił się w Królestwie dopiero w poł. II. Po stoczeniu dwóch nieudanych potyczek na Kujawach (Krzywosąd i Nowa Wieś) powrócił do Paryża. Walki jednak trwały, przybierając postać wojny partyzanckiej, w czasie której stoczono 1228 bitew i potyczek (956 w Królestwie, 237 na Litwie, 35 na Rusi).

11 marca 1963 r. dyktatorem powstania został Marian Langiewicz, który mimo nowych sukcesów odniesionych pod Chrobrzem i Grochowiskami, został zmuszony do opuszczenia Królestwa. Dyktatura ta trwała zaledwie tydzień. Warto pamiętać, że w okresie tym podziemny Rząd Narodowy tworzony przez 5 ministrów ściągał podatki, wydawał prasę, dysponował własną pocztą, służbą dyplomatyczną, policją i intendenturą, organizował struktury terenowe. Trybunały rewolucyjne karały szpiegów i zdrajców. Rozporządzenia władz powszechnie respektowano i wyko-nywano, choć były anonimowe i potwierdzone tylko pieczątką – powstało sprawnie działające państwo podziemne.
Oprócz działań partyzanckich w Królestwie, gdzie przeciwko 30 tys. powstańców skierowano 340 tys. wojska, walki toczyły się na Litwie i Białorusi, w mniejszym stopniu również na Ukrainie (Zygmunt Sierakowski,Konstanty Kalinow-ski, Walery Wróblewski, ksiądz Antoni Mackiewicz). Sytuację na tym terenie szybko opanował generał-gubernator Michał Murawiew „Wieszatiel”, wprowadzając bez-względny terror i zasadę zbiorowej odpowiedzialności.
Tymczasem rozwiały się nadzieje na interwencję Zachodu. Car zignorował noty dyplomatyczne Francji, Wielkiej Brytanii i Austrii z IV i VI 1863. Nie na wiele zdał się napływ ochotników z innych krajów: Węgrów, Włochów (Francesco Nullo), Francuzów (Franciszek Rochebrun), Niemców, Czechów, Rosjan (Andrzej Potebnia). Nie pomogło powstaniu werbalne poparcie udzielone przez demokratów i rewolucjonistów całej Europy. Gdy z powstania zaczęli wycofywać się „biali”, władzę ponownie przejęli „czerwoni” (IX 1863), ale zdołali ją ustabilizować dopiero po ustanowieniu dyktatury Romualda Traugutta (17 X 1863). Przeprowadził on reorganizację oddziałów, nakazując tworzenie regularnych kompanii, pułków i korpusów oraz zakazując ich rozpraszania nawet po doznanej porażce. Wcześniej w powstaniu nie funkcjonowało pojęcie dezercji. Partie, jak nazywano oddziały, po-wstawały i rozchodziły się po wykonaniu jednego czy kilku zadań, albo rozpraszały się po doznanej porażce. Przede wszystkim jednak Traugutt starał się zwołać pospolite ruszenie chłopów, co miało umożliwić przekształcenie wojny partyzanc-kiej w regularną. Były to jednak decyzje spóźnione. W lutym 1864 zostały rozbite ostatnie większe oddziały powstańcze gen. Józefa Hauke-Bosaka. 2 marca 1864 opublikowany został ukaz o uwłaszczeniu chłopów. Carat chciał w ten sposób odciągnąć wieś od powstania, ale w rzeczywistości ukaz był konsekwencją Manifestu Rządu Narodowego. W kwietniu aresztowano Traugutta, który z czterema członkami ostatniego składu Rządu Narodowego został powieszony na stokach Cytadeli 5 sierpnia 1864. W ciągu 15 miesięcy walk, około 200 tys. powstańców stoczyło ponad 1200 bitew. Tradycja tej epopei, połączona ze skalą represji stała się istotnym składnikiem świadomości narodowej. Z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że to represje popowstaniowe i wzmożona rusyfikacja zatrzymały proces wtapiania się Polaków w rosyjską państwowość. W walce z zaborcą społeczeństwo pozostało w wysokim stopniu jednolite. Po Powstaniu Styczniowym skończył się system trzymania Polaków w ryzach rękami samych Polaków.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>